|
دیدگاهی نو به عبادات این ماه مبارک
در نوشته های «امام موسی صدر»
همه ما نگاه عمیق و مهمی به ماه مبارک رمضان داریم و عادات و رسوم همه ما بعضی وقتها بیش از آنچه ما را به سوی هدف رهنمون کند غل و زنجیرهای نامرئی و گرانی را بر دست و پا عادات معنوی ! ما می اندازد . آنچنان که در اغلب موارد از هدف اصلی دور شده و هدف واقعی به جای اینکه در متن قرار بگیرد به حاشیه ای کم سو و بی رونق تبدیل می شود . اینجاست که استحاله ای واقع شده است نه در آداب انسان ساز اسلامی ، بلکه در خلق و روح اغلب و اکثر ما و رمضان می آید و می رود و روزه اش را هم تمام و کمال می گیریم ولی آن اثر گرانسنگ و بایسته ی حاصل از آن نصیب روزه داران نشده است .
نگاه متفاوت و بلیغ امام موسی صدر در بیاناتش به ماه مبارک رمضان بسیار گویا و واضح است . منصفانه بنگریم و عادلانه قضاوت کنیم این گونه دغدغه ها را داشتن چه طعمی به زندگی روزمره یک مسلمان می دهد ؟
روزه گرفتن به مراتب سخت تر از تحمل ساعتها تشنگی و گرسنگی است که ما به آن عادت کرده ایم . در بیانات معصومین به کرات آمده است که : روزه گرفتن شما تنها پرهیز از خورد و خوراک نیست ، پرهیز چشم و گوش و دیگر اعضا و جوارح از مشتهیات نفسانی نیست ، بلکه پرهیز از هر آنچه منکرات و بدی است به صورتی عالمانه و یا میل و رغبت . امام موسی صدر نگاهی متفاوت دارد و دیدگاههای نوی که چه بسا اگر به آن عالمانه عمل بکینم خوشنودی حضرت پروردگار را به دنبال خواهد داشت :
1ـ من بیم آن دارم که اعمال ما در ماه رمضان به عادات یکنواخت و بی روحی تبدیل شود که شعائر آن تنها آداب و رسومی سرگرم کننده باشد و از همه آن معانی اصلی و روح حقیقی خودش تهی گردد .
2ـ این مصیبتی که روزه ی ما و رمضان ما به آن مبتلا شده است ، مصیبت بزرگی است که بر همه عبادات و مناسک دینی ما سایه افکنده است ، به نحوی که این بیماری به دیگر عبادات ما نیز سرایت کرده است و به اماکن مقدسه ، شعائر دینی و همه رهنمودهای آسمانی حمله ور شده است . . . . . این فاجعه پس از آن رخ داد که به آموزه های آسمانی ، قالب های زمینی محدود و معین داده شد ، همه چیز در آن کمّی شده و ما به ازا برای آن تعیین شد و هم زمان اندازه گیری و درجه بندی نیز برای آن وضع گردید.
3ـ همه ی ما می دانیم که روزه ماه رمضان و سایر عبادات و شعائر دینی ما فقط فعالیت های جسمانی نیستند ، اغلب و اکثر و بلکه تمامی آنها اعمالی هستند که فقط از عقل و دل سرچشمه می گیرند و در قالب احساس می ریزند و با آن همراه می شوند . از همی رو هرگاه این اعمال ما بدون مشارکت و همراهی عقل و دل انجام بگیرد بی روح ، بی هدف و تقلیدی می شوند ، انجام می گیرند ولی تأثیری نمی بخشند .
4ـ وقتی که ماه رمضان و روز عید بزرگ آن به یک روزمرگی و عادت مألوف تبدیل می گردند طبیعی است که از مظاهر زندگی عادی ما تجاوز نمی کنند و در همان ظرف زمانی خویش محدود و متوقف می شوند . . . . . بازگویی این مهم بسیار قابل تعمق است که . . . . . ماه رمضان همان برهه ای است که ما بعد خود را تولید می کند و برنامه و روالش این است که در روز عیدفطر ، انسانی جدید ، زندگی تازه و عاری از هر گونه پلیدی خویش را آغاز کند . . . . . به دیگر سخن این همان انسان شروع ماه رمضان نیست .
موجودی است که در فرآیند انسان ساز و محّول ماه رمضان دیگرگونه و به سمت خوبیها روانه شده و از بدیها و کثری ها رویگردان و در حال دورشدن است . . . . . در هر حال ابعاد وجودی انسان در فطر با ابعاد وجودی اش در اول ماه رمضان متفاوت و به سمت بهینه سازی در حال گذار است . انسانی متفاوت است با داشتن یک زندگی یکماهه که برآیند آن ، مثبت است و تراز عمومی چندین ساله عمرش با این ماه رمضان کاملاً بهینه و در نهایت شده است .
5ـ روزه همان خروج از زندگی مألوف و روزمره ی ماست . لحظه ها اندیشیدن و تامل خارج از سیر روزمره ی زندگی همیشگی . باز شروعی به سمت هر آنچه سعادت و فضایل که در مخیله اش خطور کرده است . قطع پیوند با علایق روزمره و قطع علقه ها و هر آنچه بند دست و پیوند ، و بازبندی آنها به آن ذات لاتیناهی عالمانه و عامدانه با این احساس که این بستن بالاترین درجه ی آزادی است . برای بازسازی و تکامل شخصیت شخص خودش.
6ـ ما با روزه ای که می گیریم می توانیم بر سرنوشت خویش مسلط شویم . اگر روزه یکماهه ما واقعی باشد می توانیم از هوس ها ، ستمگری ها ، ضعف ها و نیازها و انحرافات مألوف به که خودمان به سمت و سویش رفته ایم آزاد گردیم . آزادگانی شویم که بر سرنوشت خویش مسلط هستند و آن را خودشان رقم می زنند بر اساس آنچه که امام علی (ع) گفته است .
و به بیانی ساده اگر این اعمال یکماهه اصالت داشته و واقعی باشد با ذخیره آن می توانیم تا سال دیگر ـ بل سالهای دیگر ـ به آن مسیری که باید، رفته و از ذخایر آن سود ببریم .
7ـ انسانی که اسلام می خواهد بسازد و تربیت کند انسانی که اسلام برای سعادت او آمده است ، مادامیکه رنج محرومینی ، گرسنگان و فقیران و تهی دستان اطراف خویش را می بیند ، نباید احساس خوشوقتی کند ، همانا هر کس که شب سیر می خوابد و به همسایه اش که در گرسنگی ودرکنار اوست، به خدای یکتا ایمان ندارد .اسلام در تلاش برای این موضوع است که از ماانسانی بسازد که فراتراز ابعادجسمانی ـ ومحدودـ خویش بیاندیشد .و باشد.
8 ـ و اما شب قدر چیست ؟ شب قدر فقط همین تقدیرهایی است که اجرا می شود ؟ و یا هم تقسیم عمر و روزهایی است که معین شده و سعادت و شقاوت ما در قبال آن رقم میخورد؟
اگر چنین باشد ـ که نیست ـ با آینده ای روبرو خواهیم شد گنگ و مبهم و در انتظار سرنوشتی می نشینیم که در تعیین آن تشبیه کرده ایم که با یک قانون بودجه ای که خودش نوشته و در دست گرفته ، روزی ، عمر ، خوشبختی و بدبختی ما را فقط به میل و هوس خودش بدون ارتباط با انسانها مقرر می کند.
9ـانسان مومن پس از ماه رمضان احساساتی رقیق تراز پیش دارد که این نیست مگر به مدد روزه ای که دراین ماه گرفته است . قراراست این روزه، او را با رنج و درد رنج کشیدگان آشنا کند . این انسان با تمرینات یکماهه خویش نیرویی به دست آورده که موجد و موجب حرکت های الهی او شده است بنابراین پایداری و ثبات او افزون شده وصبر و معاونت و اعتدالش نیز به مراتب رشد کرده است.
10ـ واین است آن مسیر و خط مشی انسان مسلمانی که پس از عیدفطر بایستی به آن رسیده باشد : تلاش دائمی برای درمان مشکلات اجتماعی ، حل عقده ها و احقاق حقوق طبقات محرومی که از منافع و منابع ظاهر دنیوی محرومند ، کوششی مستمر برای حل مشکلات جامعه خودش پس از شناخت عمیق و وسیع گره های موجود در زندگی همنوعانش . . . . . . . .
و این تلاشی که ناشی از فعالیت های اجتماعی او برای خدمت به انسانهای جامعه می شود وسیله ی بزرگ و مهمی است برای عبادت خداوند بزرگ . . . . . اینجاست که می شود با خدمت به بندگان خدا ، خدا را بهتر و بیشتر عبادت کرد . . . . .
برگرفته ای از یادداشتهای شخصی امام موسی صدر واهداف واقعی اسلام ازاعمال ماه مبارک رمضان و نقش انسان درآن ماه بزرگ .
|
